TH-AI Passport จำเป็นตอนนี้จริงๆหรือ?

เจาะทุกมุมโครงการแจก AI ฟรี 5 ล้านสิทธิ์ มูลค่า 1.6 พันล้าน ข้อดี ข้อกังวล และความแตกต่างระหว่างมีกับไม่มี AI Passport

กลางปี 2569 เกิดปรากฏการณ์ใหม่ในวงการเทคโนโลยีไทย เมื่อรัฐบาลโดยกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ประกาศเปิดโครงการ “TH-AI Passport” งบประมาณสูงถึง 1,621 ล้านบาท ตั้งเป้าแจกสิทธิ์ใช้งาน Generative AI ระดับพรีเมียมฟรีแก่คนไทย 5 ล้านสิทธิ์ เป็นระยะเวลา 1 ปี พร้อมคอร์สเรียนพัฒนาทักษะ AI (NationTV, 2026)

TH-AI Passport ดีอย่างไร? 5 ข้อดีที่คุณควรรู้

มี TH-AI Passport ต่างกับไม่มี ยังไง?

ความแตกต่างที่เห็นได้ชัดคือ การเปลี่ยนผ่านจาก “AI ของคนพอมีเงิน” สู่ “AI สำหรับทุกคน” ในอดีต มีเพียงนักเรียนทุนหนา ฟรีแลนซ์รายได้ดี หรือองค์กรขนาดใหญ่เท่านั้นที่ใช้ AI ระดับพรีเมียมเป็นประจำ แต่เมื่อรัฐเข้ามาเป็นตัวกลาง ทำให้พนักงานออฟฟิศ นักศึกษาจังหวัด พนักงานร้านค้า ก็เข้าถึงเครื่องมือเดียวกันกับซีอีโอบริษัทเทคยักษ์ใหญ่ได้ (NationTV)

ความคุ้มค่า 1,600 ล้าน คุ้มจริงไหม?

แน่นอนว่าตัวเลข 1,600 ล้านบาทดูสูง แต่เมื่อเทียบกับประโยชน์ที่คนไทย 5 ล้านคนจะได้รับ (การอัปสกิล การยกระดับรายได้ การเข้าถึงเทคโนโลยี) และการประหยัดงบประมาณจากการซื้อแบบเหมา พบว่าคุ้มค่ามากเมื่อเทียบกับการไม่มีโครงการนี้

แต่ก็มีข้อกังวล: 4 ประเด็นที่ต้องจับตา

แม้โครงการนี้จะมีข้อดีหลายประการ แต่ก็มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากหลายฝ่าย โดยเฉพาะเรื่องความโปร่งใสและการบริหารจัดการ (สยามรัฐ)

• การเลี่ยงการตรวจสอบ: โครงการใช้งบจาก “กองทุนพัฒนาดิจิทัล” ซึ่งไม่ต้องผ่านสภา ไม่ต้องผ่าน ครม. ทำให้การตรวจสอบน้อยกว่างบประมาณแผ่นดิน (NationTV)
• ดีล 34 วัน: โครงการมูลค่า 1,600 ล้าน ใช้เวลาแค่ 34 วัน ตั้งแต่เริ่มเรื่องจนได้ผู้ชนะประมูล — สั้นผิดปกติ (NationTV)
• ข้อกังวลล็อกสเปก TOR: มีการกำหนดสื่อโฆษณา “จอร้านสะดวกซื้อ 1,500 สาขา” ซึ่งถูกมองว่าผิดปกติและอาจเอื้อประโยชน์กลุ่มทุน (NationTV)
• ความเป็นส่วนตัว (Data Privacy): รัฐจะเก็บข้อมูลการค้นหาของผู้ใช้งานจริง ซึ่งแม้อ้างว่าเพื่อไปพัฒนา Thai LLM แต่ก็เป็นข้อกังวลเรื่อง Big Brother (NationTV)
• ราคาประมูลใกล้เคียงกันมาก: ส่วนต่างระหว่างผู้ชนะและรองชนะเลิศเพียง 1.04% ทำให้เกิดข้อสงสัยเรื่องการแข่งขัน (ประชาชาติธุรกิจ)

สรุป: ควรมีหรือไม่? และต้องปรับปรุงอะไร?

ในแง่ของประโยชน์: โครงการ TH-AI Passport มีข้อดีที่ชัดเจนในการลดความเหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยี ยกระดับทักษะแรงงานไทย และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ต้นทุนเฉลี่ย 27 บาทต่อคนต่อเดือน ถือว่าคุ้มค่ามากเมื่อเทียบกับประโยชน์ที่ได้รับ

ในแง่ของกระบวนการ: ข้อกังวลเรื่องความโปร่งใส การเลี่ยงสภา การใช้ระยะเวลาสั้นเกินไป และการล็อกสเปก ล้วนเป็นสิ่งที่รัฐบาลต้องเร่งชี้แจงและปรับปรุงในอนาคต โดยเฉพาะถ้าจะขยายโครงการไปสู่เฟสถัดไป และ การที่ปล่อยให้ประชาชนใช้ AI อาจต้องดูก่อนว่า จะมีการใช้งานจริงหรือไม่? และกลุ่มผู้ใช้งานควรจะเป็นใคร?